İçeriğe geçmek için "Enter"a basın

Gökbilimciler birinci kere bir ötegezegende tektonik aktivite ispatı buldular

David Nield

Tahminen LHS 3844b isimli gezegene o kadar da aşina olmayabilirsiniz, ancak artık gezegenin kendine has bir özelliği keşfedildi: Bu, gökbilimcilerin Güneş Sistemi dışında tektonik bir aktiviteye dair deliller barındırabileceğini düşündükleri birinci gezegen. Bu ispat, Dünya’dan biraz daha büyük olan kayalık gezegen üzerinde gerçekleştirilen müşahedelere dayanan bir grup gelişmiş simülasyondan elde edildi. Bu özel araştırma bağlamında daha da kıymetli olan şey, ötegezegenin bir atmosfere sahip üzere görünmemesi.

ATEŞ VE BUZUN PAYLAŞTIĞI GEZEGEN

Bu durum, LHS 3844b’nin yarısını kalıcı biçimde kendi güneşine maruz bırakır ve sıcaklıkların ‘gündüz’ tarafında yaklaşık 800 santigrat derece ve ‘gece’ tarafında yaklaşık eksi 250 santigrat derece olduğu manasına gelebilir.

İsviçre’de bulunan Bern Üniversitesi’nden gökbilimci Tobias Meier, “Bu çok seviyedeki sıcaklık zıtlığının gezegenin iç kısmındaki gereç akışını etkileyebileceğini düşündük” diyor. Meier ve meslektaşları, gezegenin parlaklığı ve mümkün sıcaklıkları hakkındaki faz eğrisi müşahedelerine ve çeşitli mümkün tektonik gereçleri ve ısı kaynaklarını simüle eden bilgisayar modellerine dayanarak, yarıküre ölçeğinde bir yeraltı malzeme akışının gerçekleştiğini düşünüyorlar.

Araştırmacıların çalıştırdığı simülasyonların büyük kısmı gezegenin bir tarafında yalnızca üst gerçek, öbür tarafında ise yalnızca aşağı gerçek bir akış gösterdi ancak kimi senaryolarda akış bilakis yanlışsız işledi; bu, şaşırtan ve Dünya’daki tektonik hareketle uyuşmayan bir keşifti.

ISI FARKI GEREÇ AKIŞINA NEDEN OLUYOR

Bern Üniversitesi’nde vazifeli jeofizikçi Dan Bower, “Dünya’dan alışık olduğumuz şeylere dayanarak, gezegenin sıcak tarafındaki gereçlerin daha hafif olmasını ve bu nedenle üst hakikat ve tam aksi istikamette akmasını beklersiniz” diyor.

Bunun altında yatan neden, manto katmanını oluşturan malzemenin hareket ettikçe değişen sıcaklığı, daha soğuk kayaların sertleşerek daha az hareketli hale gelmesi ve sıcak kayaların ısındıkça daha çok bir sıvıya benzemesidir. Bilim insanları, yüzey ve gereçlerin değişmesinin inanılmaz seviyede bir tektonik aktiviteye neden olabileceğini söz ediyorlar. Bower, “Materyaller gezegenin hangi tarafında üst hakikat akıyorsa, o tarafta büyük ölçüde volkanizmanın gerçekleşmesi beklenir” diyor.

Bilim insanları, sonuç itibariyle, LHS 3844b’nin bir yarıküresinin tamamının volkanlarla kaplı olabileceğini, öteki tarafın ise gezegeni kaplayan ağır sıcaklık kontrastı sebebiyle neredeyse hiç volkanik aktivite göstermediğini savunuyorlar.

GÜNEŞ SİSTEMİ’NDEKİ HİÇBİR ŞEYE BENZEMİYOR

Bu volkanları meydana getirecek bir kabarma çeşidi, Dünya’da yalnızca Hawaii ve İzlanda üzere muhakkak yerlerde gördüklerimizle benzeşiyor. Daha genel bir tabirle, bu modellerin ortaya koyduğu tektonik hareketler, Güneş Sistemi’ndeki hiçbir şeye benzemiyor. Daha güçlü uzay teleskopları erişime açıldıkça ve ötegezegenlere dair anlayışımız ilerledikçe, gerçekleştirilecek daha fazla müşahede ve araştırma LHS 3844b’nin yüzeyinde neler olduğunu ve hakikaten de yarısının volkanlarla kaplı olup olmadığını doğrulamaya yardımcı olacaktır.

Meier, “Yaptığımız simülasyonlar bu tıp modellerin nasıl ortaya çıkabileceğini gösterse de bunları doğrulamak için daha detaylı müşahedeler yapılması gerekir” diyor: “Örneğin, volkanizmadan kaynaklanan artan gaz oluşumu ya da volkanik gazların saptandığına işaret edebilecek daha yüksek çözünürlüklü bir yüzey sıcaklığı haritası ile bunu yapabiliriz. Gelecekte yapılacak araştırmaların anlamamıza yardımcı olacağını umduğumuz şey işte bu.”


Yazının yepyenisi Science Alert sitesinden alınmıştır. (Çeviren: Tarkan Tufan)

İlk yorum yapan siz olun

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir