İçeriğe geçmek için "Enter"a basın

Salgınlar, hastalık endişesinin önyargıyla şekillendiğini gösteriyor

Edna Bonhomme

Birçok insan, Covid-19 salgınını tam manasıyla yeni bir olay olarak deneyimledi: Bu, tarihten ani ve beklenmedik bir kopuştu. Bu, kimi açılardan gerçek ama son bir yıldır salgınlar hakkında dersler veren bir bilim tarihçisi olarak, beni ve öğrencilerimi mevcut salgınla daha evvelki salgınlar ortasındaki şaşırtan paralellikler üzerinden etkileyen farklı bir bakış açısına sahibim.

Bu ders içeriğinin ismi ‘Salgın Korkusu’ ve bu, salgınlar esnasında ortaya çıkan dertlerin bir anda beliriyor olmasından fazla toplumsal, tarihî ve kültürel etkenlerle, bilhassa de önyargıların tesiri altında şekillenmesiyle ilgili. Zoom ve WebEx üzere platformlar aracılığıyla irtibat kuran öğrencilerim ve ben, daha az bilinen salgınları ve etnik azınlıklarla ilgili söylentilerin neredeyse onların hayatlarına mal olma biçimlerini ele aldık.

TARİHİN ÖĞRETTİKLERİ

1793 yılında Philadelphia’da yaşayan nüfusun yüzde 10’unun hayatına mal olan sarı humma salgını, kentte büyük bir tahribata neden olmuştu. Philadelphia’nın beyaz sakinleri, hastalığın yayılış nedenini Saint-Domingue’den (bugünkü Haiti’den) gelen Afrikalı göçmenlere ya da ‘kuyuları zehirleyen siyahlara’ dayandıracak kadar ileri gittiler. Buna karşılık, Richard Allen, Absalom Jones ve Sarah Bass Allen üzere siyah Philadelphialılar sırf bu inançları reddetmekle kalmadılar, birebir vakitte siyah topluluğuna sıhhat hizmeti sunan ön cephe gönüllüleri olarak harekete geçtiler.

Covid öncesinde canlı hafızamızda en çok yer eden salgın büyük ihtimalle HIV/AIDS idi. ‘Act Up’ hareketinin bir miting sloganı da olan ‘Tarih Bir Silahtır’ı (Queer* Nation Manifestosu) okuduğumuzda, kimi beşerler metni kışkırtıcı bulmuştu: “Heteroseksüel beşerler düşmanınızdır” satırı ötekileştirilmiş kümeler ortasında bir ittifak kurma fikriyle uyuşmazken, öbür beşerler, o periyotta mevtin queer erkeklerin hayatında yıllardır varlığını sürdüren bir olgu olması nedeniyle, bu kelamdan ağır biçimde etkilendi. 1980’lerde, ABD hükümetinin halk sıhhatine verdiği hımbıl reaksiyon, Amerikan toplumundaki homofobinin, o devirde ve bugün varlığını sürdüren bir queer hayat kaygısının göstergesiydi.

Bununla birlikte, çok az insan Afrikalı diaspora topluluklarının nasıl etkilendiğinden haberdardı. Haitili ebeveynlere sahip bir insan olarak, HIV/AIDS ABD’nin büyük kentlerinde bir çağdaş çağ salgını olarak ortaya çıktığında, Haitili göçmenlerin nasıl da kusurlu bir biçimde bundan sorumlu tutulduğunun ziyadesiyle farkındaydım. 4 Mart 1983 günü, ABD Hastalık Denetim ve Tedbire Merkezleri, HIV/AIDS’e yakalanma yahut bulaştırma açısından ‘yüksek risk’ taşıdığı varsayılan dört kümesi listeledi: Eşcinseller, eroin kullanıcıları, hemofili hastaları ve Haitililer (İng. Homosexuals, Heroin users, Hemophiliacs, Haitians/ç.n.). Bu ‘4 H kulübüne’ milliyet temelinde dahil edilen yegane kümenin bir kesimi olmak, Haitililerin ve torunlarının barınma, istihdam ve bir okula kabul edilme gereksinimlerinin reddedilmesi manasına geliyordu ve bu da büyüdüğüm Miami’deki ‘Little Haiti’ üzere Haitili olmayanlar için yasak bölge olarak kabul edilen ayrılmış toplulukların ortaya çıkmasına yol açtı. İşlediğimiz ders boyunca, böylesi endişelerin insanların hayatını nasıl yok ettiğini ortaya çıkardık.

AZINLIKLAR HER VAKİT HEDEFTELER

Bunu ‘normal’ vakitlerde öğretmek elbet ki farklı olurdu ancak global bir salgın sırasında bu mevzuları araştırmanın sunduğu ayrıcalık, öğrencilerimin bu güçlerin nasıl değişime uğradığını ve devam ettiğini görmek için günümüzle süratli bir formda paralellikler görebilmiş olmasıydı. Bir öğrenci, siyah Amerikalıların orantısız bir formda Covid-19’a yakalandıkları salgının birinci kademelerinde verilen birinci reaksiyonun, siyahların toplumsal arayı muhafaza bahtı olmayan temel çalışanlar olma ihtimalinin daha yüksek olduğu gerçeğini fark etmek yerine, onları obezite üzere eş vakitli hastalıklara sahip olmaları yüzünden eleştirmek olduğunu aktardı. Güney Asya kökenli öteki bir öğrenci, Hindistan’da Müslüman toplulukların Covid-19’un yayılmasından sorumlu olduğuna ait yaygın bir inanışın, kimi hastanelerin Müslüman hastaları tedavi etmeyi reddettiği bir durumu ortaya çıkardığını anlattı.

Umarım öğrencilerim ana dersi öğrenmişlerdir: Salgın hastalıklar sırf bizimle birlikte yaşayan bakteri ve virüslerle ilgili değildir, tıpkı vakitte kimi insanları toplumun sonlarına iten toplumsal ayrışmaları da yansıtırlar.

İster Amerika kırsalındaki opioid salgını olsun, ister siyahlarda görülen hamilelikte yüksek vefat oranı olsun, eşitsizlik geçmişlerinin ve miraslarının erken vefat olgusunu nasıl yarattığını göz önünde bulundurmalıyız. Bu derste tekrar ve tekrar gördüğümüz şey, salgın hastalıkların denetim altına alınması sırasında, birden fazla vakit bulaşıcılığın kaynağı olarak görülen beyaz olmayan insanların patolojik hale getirildikleri, hatta çoğunluk tarafından tecrit edilerek enfeksiyona karşı daha savunmasız bir hale getirildikleri oldu.

IRKSAL TEMELDE KURGULANAN AYRIMCILIK

Covid-19, tarihin, günümüz için nasıl karanlık bir ayna fonksiyonu görebileceğini ortaya koydu. En hafif tabirle, sıhhat sistemindeki eşitsizliklere ve bilim ‘şüphecilerinin’ ortaya çıkışına şahit olmak da yıkıcı bir tesire neden oldu.

Eski ABD liderinin Covid-19’dan ‘Çin virüsü’ diye bahsederek sergilediği apaçık yabancı düşmanlığını bir kenara bırakırsak, ABD ve İngiltere üzere ülkelerde Beyaz olmayan insanların maruz kaldığı orantısız vefat oranları göz önünde bulundurulduğunda, korona virüsünün yarattığı tesirlerin düpedüz küçümsenmesi, ırksal temelde kodlanmış bir davranıştır.

Öğrencilerime İngiltere’ye girişin yasaklandığı ülkeleri gösterdiğim vakit, Portekiz hariç tüm ülkelerin güney yarıkürede olduğunu fark ettiler. Dahası, bir öğrenci, “Mevcut enfeksiyon oranları hesaba katıldığında, ABD neden listede değil?” diye soracak hamaseti gösterdi. Dehşet ile halk sıhhati ortasındaki tarihî ilgiyi incelemek bizi uyanık olmaya mecbur eder: gerçek epidemiyolojik uygulama ile ‘ötekine’ karşı duyulan gerici politik endişe ortasındaki çizgi kolay kolay silikleşir.


Yazının yepyenisi The Guardian sitesinden alınmıştır. (Çeviren: Tarkan Tufan)

İlk yorum yapan siz olun

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir