İçeriğe geçmek için "Enter"a basın

Afrikalılar Covid aşısına ulaşana kadar tüm dünya acı çekecek

Paul Kagame*

Covid-19 aşılarına ulaşım ve dağıtımla ilgili var olan durum, dünya tertibinin on yıllardır süregiden çelişkilerini canlı bir biçimde ortaya koyuyor. Varlıklı ve güçlü ülkeler birden fazla aşı adayının tedarikini monopollerine almak konusunda süratli davrandılar. Daha da berbatı, kimileri, aşıları istifleyerek muhtaçlık duyduklarından kat be kat daha fazla doz satın alıyor. Bu durum, Afrika ve öbür gelişmekte olan ülkeleri ya aşı kuyruğunun en artlarında ya da büsbütün dışında bırakıyor.

AŞI MİLLİYETÇİSİ ZENGİNLER AFRİKA’YA TALİH TANIMIYOR

Avrupa ve Kuzey Amerika’da aşı milliyetçiliğine ait dert verici emareler mevcut. Siyasi önderlere, ellerindeki aşıları diğerleriyle paylaşmadan evvel kendi vatandaşlarının tamamını aşılamaları için baskı yapılması, anlaşılabilir bir durum. Bununla birlikte, küçük ya da fakir ülkeleri, kuzey yarıküredeki herkesin gereksinimi karşılanana dek beklemeye zorlamak dar görüşlü bir hal.

Gelişmekte olan ülkelerin vatandaşlarının aşılara ulaşmasını geciktirmenin bedeli, sonuçta çok daha değerliye mal olacak. Salgın, global ekonomiyi felce uğratarak daha da şiddetlenecek. Ayrıyeten, yeni mutasyonlar daha süratli bir halde ortaya çıkmaya devam edebilir. Dünya, on yıllardır elde edilen insani kalkınma kazanımlarının bilakis dönmesi ve 2030’u hedefleyen sürdürülebilir kalkınma gayelerinin gölgelenmesi tehlikesiyle karşı karşıya.

Bu koşullar altında, gelişmekte olan ülkelerde aşı dağıtmak için harcanacak milyarlarca dolar, bilhassa de yatırım getirisi göz önünde bulundurulduğunda, hiç de yüksek bir bedel değil. Bunu gerçekleştirmek, önümüzde uzanan ve ekonomik toparlanmaya giden uzun yol boyunca ticaret ülkelerin tamamına yarar sağlayacak biçimde global ticaretin kilidini de açacaktır. Global yarar zincirleri yine tam manasıyla faaliyete geçmeli ve buna herkesi dahil etmeliyiz.

GLOBAL DAYANIŞMA OLMADAN BAŞARAMAYIZ

Geçtiğimiz yıl, dünya G20’deki borç hizmetinin süreksiz olarak durdurulması ve gelişmekte olan ülkelere ek bir mali alan açılması teşebbüsüyle bir ortaya geldi. Bu, Afrika’daki hükümetlerin Covid’e karşı verdikleri karşılıkların karşılığını ödemelerine ve bu sayede ek bir toplumsal müdafaa sağlayarak en makûs sonuçları önlemelerine yardımcı oldu. Artık bu ruhu kaybetmemeli ve bahtsız bir global dayanışma yitimine teslim olmamalıyız.

Dünya Sıhhat Örgütü (DSÖ) liderliğinde çalışan Covax programının, salgının en başından itibaren ve daha varlıklı ülkelerle birebir vakit zarfında Afrika halkının yüzde 20’sine aşı sağlaması gerekiyordu. Buna rağmen, birinci aşıların uygulanmasından yaklaşık iki ay geçmişken bile Afrika ülkelerinin halklarına ne vakit aşı yapmaya başlayabilecekleri şimdi belirli değil; birinci dozlar tahminen bu ay kıtaya ulaşmaya başlayabilir.

Pekala, pratik açıdan ne yapılabilir? Varlıklı dünya, gelişmekte olan ülkelerin hâlihazırda kendileri için pazarlığını yaptıkları tıpkı adil fiyatlara ulaşmasına yardım edebilir. Bir ilaç firması, ‘küçük siparişler’ için doz başına 37 dolar talep etmeyi planlıyor. Bir Afrika ülkesi, geçtiğimiz günlerde, Avrupa Birliği’nin tıpkı eser için pazarlık ettiği fiyatın iki katından fazlasını ödemesinin talep edildiğini bildirdi.

Doğal afetler esnasında, temel muhtaçlık materyalleri konusunda fiyat şantajı yapmak yasa dışıdır. Tıpkı biçimde, bir salgın sırasında da aşılar konusunda bu tutum beğenilen görülmemeli. Fiyatlar adilse ve Afrika’nın sipariş vermesine müsaade verilirse, kıtadaki pek çok ülke kendi masrafını ödemeye istekli ve muktedir olacak. Buna rağmen, var olan piyasa yapısı göz önünde bulundurulduğunda, bunu yapabilmek için daha güçlü ülkelerin faal takviyesine gereksinim duyacaklar.

ARTIK BİR NETLİĞE ULAŞMALIYIZ

Afrika Birliği ve Afreximbank, aşı üreticilerine 2 milyar dolara ulaşan avans taahhüdü garantisi vererek ülkelerin finansman bulmalarına yardımcı olmak maksadıyla Afrika Tıbbi Materyal Platformu’nu kurdu. Platform 270 milyon dozluk bir birinci sipariş görüşmesi yürüttü; ancak bu hâlâ Afrika’da kitlesel bağışıklığın kazanılması için gereksinim duyulan yüzde 60’lık aşılama oranından ziyadesiyle uzak ve bu gereçlerin ne vakit tedarik edileceği konusunda kesin bir bilgi mevcut değil.

Çin ve Rusya’da üretilen aşı adayları da erişime açılıyor ve bunlar gelişmekte olan ülkelerin kimileri için bir alternatif ihtimali sunabilir. Öte yandan, gerçek şu ki, birçok ülke yalnızca DSÖ tarafından onaylanmış aşıları temin edebilecek. DSÖ’nün, Avrupa ve Kuzey Amerika’daki büyük ulusal denetleyicilerin attığı adımlar doğrultusunda, Covid-19 aşıları için gereken acil kullanım onaylarını hızlandırması gerekiyor.

Afrika ardına yaslanıp kendisine yardım edilmesini beklemiyor zira geçmişten dersimizi aldık. Talep ettiğimiz tek şey, aşıya ulaşmada şeffaflık ve adalet; şu anda yürürlükte olan korumacılık siyaseti değil.

Bir salgın esnasında, aşılara global olarak eşit ulaşım sağlamak yalnızca ahlaki bir sıkıntı değil, birebir vakitte dünyanın her yerinde yaşayan insanların refahını korumak için gereken bir ekonomik zorunluluktur. Şu halde, Afrika ne vakit gereksinimi olan müdafaaya erişecek? Şayet tüm hayatlar eşit oranda kıymetliyse, neden aşılara ulaşamıyoruz?

*Paul Kagame Ruanda Devlet Başkanı’dır.


Yazının özgünü The Guardian sitesinden alınmıştır. (Çeviren: Tarkan Tufan)

İlk yorum yapan siz olun

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir